Co zawdzięczamy związkom zawodowym?

Przez ostatnie 100 lat, dzięki protestom, strajkom i działalności związków zawodowych, na całym świecie udało się wywalczyć między innymi:

  • wolne weekendy
  • płatne urlopy wypoczynkowe,
  • przerwy w pracy wliczane do czasu pracy i płatne nadgodziny,
  • ubezpieczenia chorobowe i wypadkowe,
  • zasiłki dla bezrobotnych,
  • skrócenie czasu pracy do 8h dziennie i 40h tygodniowo,
  • płacę minimalną,
  • zakaz pracy dzieci i krótszy czas pracy dla zatrudnionych w szkodliwych warunkach,
  • prawo do strajku i organizowania się w związkach zawodowych
  • oraz wiele innych osiągnięć socjalnych, z których przez lata korzystały miliony pracowników i pracownic.

Te zdobycze nie zostały nam „podarowane” przez pracodawców czy rządy. Nie są wynikiem ich dobrej woli. Są efektem walki – często radykalnej i okupionej ofiarami.

Wszystkie wyżej wymienione zdobycze socjalne miały na celu stworzenie bardziej sprawiedliwego systemu społeczno-gospodarczego. Nie wystarczyły one jednak, aby w pełni zlikwidować biedę, wyzysk i niesprawiedliwość. Nie przysługują one też wszystkim utrzymującym się z pracy (np. zatrudnionym na umowy śmieciowe, długotrwale bezrobotnym itd.). Tylko od nas zależy czy w przyszłości wywalczymy je dla wszystkich pracujących kobiet i mężczyzn.

Na podstawie materiałów OZZ Inicjatywa Pracownicza.

Co związek może robić w CNK?

Związek może kontrolować zwolnienia
Pracodawca musi na piśmie konsultować ze związkiem zawodowym zamiar zwolnienia dyscyplinarnego każdego pracownika i pracownicy oraz każde zwolnienie za wypowiedzeniem osoby, która ma umowę o pracę na czas nieokreślony.

Związek może też blokować zwolnienia osób szczególnie chronionych – czyli tych członków i członkiń, którzy reprezentują związek przed pracodawcą (liczba takich osób zależy od liczebności organizacji związkowej) oraz Społecznych Inspektorów Pracy.
W przypadku zwolnień grupowych i restrukturyzacji, pracodawca musi przeprowadzić konsultacje ze związkiem, a organizacja związkowa może walczyć o zachowanie miejsc pracy i protestować przeciwko planowanym wypowiedzeniom.

Związek ma wpływ na regulaminy: pracy, wynagradzania i premiowania
Jeśli pracodawca chce zmienić regulamin pracy (np. obowiązujący system czasu pracy, albo długość okresu rozliczeniowego), zasady wynagradzania czy zasady przyznawania premii, musi przeprowadzić konsultacje ze związkiem zawodowym. W przypadku regulaminów wynagradzania i premiowania związek może zablokować niekorzystne dla pracowników i pracownic zmiany. W przypadku regulaminu pracy, związek może przekonywać lub naciskać na pracodawcę aby zrezygnował z ich wprowadzenia.

Związek ma kontrolę nad Funduszem Socjalnym
Po powstaniu związku zmienia się skład Komisji Socjalnej: musi być w niej przedstawiciel/ka związku. Co więcej, pracodawca musi brać pod uwagę zdanie związku jeśli chodzi o podział środków Funduszu, wysokość poszczególnych świadczeń oraz cele, na jakie wydawane są pieniądze z Funduszu. Nie może też bez zgody związku zlikwidować Funduszu Socjalnego (a jeśli nie ma związku w jego firmie to ma takie prawo!).

Związek ma prawo do informacji o sytuacji zakładu pracy
Związek zawodowy ma prawo uzyskiwać od pracodawcy informacje o poziomie płac, stanie zatrudnienia, przeciętnym wynagrodzeniu, sytuacji finansowej zakładu i inne niezbędne do działalności związkowej informacje. W ten sposób pracownicy i pracownice zyskują większą wiedzę o sytuacji zakładu pracy i mają informacje, na podstawie których mogą domagać się zmian na lepsze.

Związek może interweniować w sprawach indywidualnych
Organizacja związkowa ma możliwość kierowania do pracodawcy wniosków, zapytań i pism dotyczących poszczególnych osób: problemów z dyskryminacją lub nierównym traktowaniem, stosowaniem kar porządkowych, warunkami pracy, wysokości wynagrodzenia.
Poza interwencjami u pracodawcy, związek może także reprezentować swoich członków i członkinie w sądzie pracy: walczyć o przywrócenie do pracy lub odszkodowanie po niesłusznym zwolnieniu, domagać się zapłaty dodatku za nadgodziny albo odszkodowania za nierówne traktowanie itp.

Związek może działać na rzecz zmiany zasad obowiązujących w zakładzie pracy
Związki zawodowe mają możliwość zgłaszać pracodawcy postulaty i żądania dotyczące poziomu płac, organizacji pracy, czasu pracy i innych kwestii zbiorowych. Przysługuje im także prawo do wejścia w spór zbiorowy w ramach którego zorganizować można strajk – to bardzo mocne i skuteczne narzędzie nacisku na pracodawców, bez którego rzadko kiedy będą oni skłonni spełniać postulaty pracowników i pracownic.

Związek może kontrolować przestrzeganie zasad BHP
Organizacja związkowa może powołać Społeczną Inspekcję Pracy – niezależną od pracodawcy służbę, złożona z pracowników i pracownic, którzy i które: kontrolują stan budynków i maszyn, uczestniczą w komisjach powypadkowych, uczestniczą w przeglądach warunków pracy i na wiele innych sposobów dbają o bezpieczne i higieniczne warunki pracy.
Związki zawodowe mają także prawo do delegowania osób do komisji BHP (nadzorującej przestrzeganie zasad BHP w dużych firmach), wnosić do instytucji państwowych o przeprowadzenie pomiarów natężeń czynników, które występują na stanowiskach pracy i są szkodliwe dla zdrowia, brać udział w komisjach powypadkowych.

Związek może współpracować z Inspekcją Pracy
W przypadku kontroli PIP, związek otrzymuje informacje na temat celu kontroli i o jej wynikach, a przedstawiciele i przedstawicielki związku mogą być obecni podczas czynności kontrolnych.

Związek może przeciwdziałać mobbingowi
Organizacja związkowa może zgłaszać przedstawicieli do komisji antymobbingowej oraz proponować zasady i rozwiązania zmierzające do przeciwdziałania mobbingowi.

Związek ma prawo do działań informacyjnych
Organizacji związkowej przysługuje pomieszczenie (lokal), tablica informacyjna oraz prawo do informowania pracowników i pracownic o swoich działaniach, stanowiskach, komunikatach (np. w formie ulotek albo informacji na stronie internetowej zakładu pracy lub w wewnętrznym intranecie).

Związek ma możliwość reprezentowania interesów pracowniczych wobec władz samorządowych
Związek działający w instytucjach samorządowych może reprezentować interesy pracownicze w kontakcie z władzami samorządowymi (np. miejskimi), które nadzorują działania tych instytucji i ustalają ich budżet.

Kiedy związek zawodowy jest skuteczny?
W porównaniu z tymi firmami i instytucjami, gdzie nie działają związki zawodowe, osoby pracujące w uzwiązkowionych zakładach mają większy wpływ na swoje miejsca pracy. Samo założenie organizacji związkowej to jednak za mało aby nasze miejsce pracy się zmieniło – pracodawcy nie będą chętnie „dzielić się władzą”, a instytucje państwowe nie zawsze staną w obronie naszych praw. Aby naprawdę zmienić swoje miejsce pracy, potrzeba żeby organizacja związkowa była aktywna w różny sposób: od pisania pism, przez interwencje prawne aż po protesty, demonstracje i strajki. Tylko w ten sposób związki zawodowe są w stanie wyegzekwować należne im prawa.

Co zapewni Ci Związek?
Związek opiera się na oddolnym działaniu i samopomocy osób w nim zrzeszonych. Na pewno jednak osoby z zarządu wesprą Was w przygotowaniu pism i dokumentów w Waszej sprawie, doradzą w poszczególnych kwestiach, pomogą rozeznać się czy Wasz problem nie jest przypadkiem szerszy.
Dołączając do Związku będziesz też mieć możliwość rozwoju, poprzez udział w szkoleniach organizowanych przez OPZZ lub inne organizacje ruchu pracowniczego.

Na podstawie materiałów OZZ Inicjatywa Pracownicza.